स्वतःचे पक्के आणि हक्काचे घर असावे, हे प्रत्येक कुटुंबाचे स्वप्न असते. मात्र वाढत्या बांधकाम खर्चामुळे अनेक मध्यमवर्गीय आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांसाठी घर बांधणे किंवा खरेदी करणे कठीण होते. अशा नागरिकांना घराच्या स्वप्नासाठी आर्थिक आधार देण्याच्या उद्देशाने केंद्र सरकारकडून प्रधानमंत्री आवास योजना शहरी 2.0 (PMAY-U 2.0) राबवली जात आहे.
ही योजना 2024 ते 2029 या कालावधीसाठी लागू करण्यात आली आहे. कुटुंबाच्या नावावर देशात कुठेही पक्के घर नसल्यास आणि इतर पात्रता पूर्ण होत असल्यास या योजनेचा लाभ घेता येऊ शकतो.
Table of Contents
PMAY-U 2.0 योजना नेमकी काय आहे?
शहरी भागातील पात्र कुटुंबांना घर बांधण्यासाठी, तयार घर घेण्यासाठी, परवडणाऱ्या घरांच्या पर्यायांचा लाभ घेण्यासाठी किंवा गृहकर्जावरील व्याजाचा आर्थिक भार कमी करण्यासाठी या योजनेत विविध सुविधा देण्यात आल्या आहेत.
योजनेमध्ये लाभार्थ्यांच्या गरजेनुसार चार प्रमुख पर्याय उपलब्ध आहेत.
1. BLC – स्वतःच्या जमिनीवर घर बांधण्याची सुविधा
Beneficiary Led Construction (BLC) या घटकांतर्गत स्वतःची जमीन असलेल्या पात्र लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी आर्थिक मदत मिळू शकते.
या घटकांतर्गत घराचे कमाल कार्पेट क्षेत्रफळ 45 चौरस मीटर निश्चित करण्यात आले आहे. पात्रतेनुसार घर बांधण्यासाठी ₹2.5 लाखांपर्यंतची मदत मिळू शकते.
2. AHP – तयार घर खरेदीसाठी मदत
Affordable Housing in Partnership (AHP) अंतर्गत सरकारी किंवा खासगी संस्थांच्या माध्यमातून बांधण्यात आलेल्या परवडणाऱ्या घरांच्या खरेदीसाठी पात्र लाभार्थ्यांना आर्थिक सहाय्य मिळू शकते.
या घटकातील घरांचे कार्पेट क्षेत्रफळ साधारणपणे 30 ते 45 चौरस मीटर असू शकते. पात्र लाभार्थ्यांना यामध्येही ₹2.5 लाखांपर्यंत आर्थिक सहाय्य मिळण्याची तरतूद आहे.
3. ARH – परवडणाऱ्या भाड्याच्या घरांचा पर्याय
प्रत्येकाकडे स्वतःची जमीन किंवा घर खरेदी करण्याची आर्थिक क्षमता असेलच असे नाही. विशेषतः शहरांमध्ये कामासाठी स्थलांतरित झालेले कामगार आणि इतर गरजू नागरिकांसाठी Affordable Rental Housing (ARH) हा पर्याय महत्त्वाचा ठरतो.
या माध्यमातून पात्र नागरिकांना तुलनेने परवडणाऱ्या दरात भाड्याच्या घरांची सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जातो.
4. ISS – गृहकर्जावरील व्याजात सवलत
Interest Subsidy Scheme (ISS) अंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना घर खरेदी किंवा बांधण्यासाठी घेतलेल्या गृहकर्जावर व्याज अनुदानाचा लाभ मिळू शकतो.
यामुळे गृहकर्जाचा एकूण आर्थिक भार कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
उत्पन्नानुसार कोणत्या गटात येता?
PMAY-U 2.0 मध्ये कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नानुसार प्रमुख तीन श्रेणी विचारात घेतल्या जातात:
| श्रेणी | वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न |
|---|---|
| EWS | ₹3 लाखांपर्यंत |
| LIG | ₹3 लाखांपेक्षा जास्त ते ₹6 लाखांपर्यंत |
| MIG | ₹6 लाखांपेक्षा जास्त ते ₹9 लाखांपर्यंत |
म्हणजेच ₹9 लाखांपेक्षा कमी वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न असलेल्या पात्र कुटुंबांसाठी योजनेतील विविध घटकांनुसार लाभाची शक्यता असते.
कोणत्या उत्पन्न गटाला किती फायदा?
EWS कुटुंबे
₹3 लाखांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असलेल्या पात्र कुटुंबांना योजनेच्या संबंधित घटकांतर्गत घर बांधण्यासाठी किंवा पात्र परवडणारे घर घेण्यासाठी ₹2.5 लाखांपर्यंत आर्थिक सहाय्य मिळू शकते.
याशिवाय पात्र गृहकर्जावर ₹1.80 लाखांपर्यंत व्याज अनुदानाची तरतूद आहे.
LIG कुटुंबे
₹3 लाखांपेक्षा जास्त आणि ₹6 लाखांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांसाठी योजनेतील पात्रतेनुसार विविध सुविधा उपलब्ध होऊ शकतात.
यामध्ये ₹1.80 लाखांपर्यंत व्याज अनुदान आणि परवडणाऱ्या भाड्याच्या घरांचा पर्याय महत्त्वाचा आहे.
MIG कुटुंबे
₹6 लाखांपेक्षा जास्त आणि ₹9 लाखांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांना पात्रता आणि योजनेच्या अटी पूर्ण केल्यास ₹1.80 लाखांपर्यंत व्याज अनुदानाचा लाभ मिळू शकतो.
सर्वांना ₹2.5 लाख मिळतात का?
हा मुद्दा विशेष लक्षात घेणे गरजेचे आहे. PMAY-U 2.0 अंतर्गत प्रत्येक अर्जदाराला थेट ₹2.5 लाख रुपये मिळतात, असे नाही.
₹2.5 लाखांपर्यंतची मदत ही योजनेच्या संबंधित घटकात पात्र ठरणाऱ्या लाभार्थ्यांना आणि लागू असलेल्या नियमांनुसार मिळते. त्याचप्रमाणे गृहकर्जावरील व्याज अनुदान आणि भाड्याच्या घराची सुविधा यासाठीही स्वतंत्र पात्रता व अटी लागू असतात.
त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी आपले उत्पन्न, घराची मालकी, जमीन, कर्ज आणि इतर पात्रता निकष तपासणे महत्त्वाचे आहे.
घर खरेदीसाठी ₹2.5 लाखांची मदत पुरेशी आहे का?
आजच्या काळात शहरांमधील घरांच्या किमती पाहता ₹2.5 लाखांची मदत संपूर्ण घरखर्च भागवण्यासाठी पुरेशी असेलच असे नाही. मात्र घर बांधताना किंवा परवडणारे घर खरेदी करताना सुरुवातीच्या खर्चाचा काही भाग कमी करण्यासाठी ही मदत उपयोगी ठरू शकते.
विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांसाठी सरकारी आर्थिक सहाय्य आणि गृहकर्जावरील व्याज अनुदान यांचा एकत्रित फायदा घराचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी मदत करू शकतो.
अर्ज कुठे करायचा?
PMAY-U 2.0 साठी पात्र नागरिकांना अधिकृत PMAY-U 2.0 ऑनलाइन पोर्टलवरून अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. अर्ज केल्यानंतर त्याची स्थितीही संबंधित ऑनलाइन माध्यमातून तपासता येते.
अर्ज करण्यापूर्वी योजनेच्या अधिकृत नियमांनुसार आपली पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रे तपासणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाचे
योजनेचे नियम, लाभाची रक्कम, पात्रता आणि अर्ज प्रक्रिया सरकारच्या अधिकृत मार्गदर्शक सूचनांनुसार लागू होतात. त्यामुळे सोशल मीडिया किंवा अनधिकृत संकेतस्थळांवरील माहितीवर अवलंबून न राहता अधिकृत PMAY-U 2.0 पोर्टलवरील अद्ययावत माहिती तपासूनच अर्ज करावा.
