आपल्याकडे जमिनीच्या सीमांवरून किंवा बांधावरून शेजाऱ्यांशी वाद होणे ही अत्यंत सामान्य बाब आहे. अनेकदा वारसाहक्काने मिळालेल्या जमिनीची विभागणी करताना किंवा जमीन खरेदी-विक्री करताना अचूक मोजणीची आवश्यकता भासते. पूर्वी जमिनीची सरकारी मोजणी करायची म्हटली की, भूमी अभिलेख कार्यालय (Land Records Office) किंवा तहसील कार्यालयात अनेक चकरा माराव्या लागायच्या. अर्ज करणे, फी भरणे आणि मोजणीची तारीख मिळवणे यामध्ये नागरिकांचा भरपूर वेळ आणि पैसा खर्च होत असे.
शेतकऱ्यांची आणि सर्वसामान्य नागरिकांची हीच अडचण दूर करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने ई-मोजणी (e-Mojni) नावाचे अत्यंत महत्त्वाचे ऑनलाईन पोर्टल सुरू केले आहे. या डिजिटल सुविधेमुळे आता कोणतीही व्यक्ती आपल्या मोबाईल किंवा संगणकावरून अत्यंत पारदर्शक पद्धतीने जमिनीच्या मोजणीसाठी अर्ज करू शकते. जमीन मोजणीसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा, यासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात, शासकीय फी किती असते आणि मोजणी कधी होते, या सर्व प्रश्नांची सविस्तर आणि अचूक माहिती आपण या लेखामध्ये घेणार आहोत.
Table of Contents
जमीन मोजणी ऑनलाइन करण्याचे मुख्य उद्देश
महाराष्ट्र शासनाने भूमी अभिलेख कारभारात पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि नागरिकांचा वेळ वाचवण्यासाठी ई-मोजणी उपक्रम सुरू केला आहे. या ऑनलाईन प्रणालीचे मुख्य उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत:
- पारदर्शकता आणणे: मोजणी प्रक्रियेतील मानवी हस्तक्षेप कमी करून कामात पारदर्शकता निर्माण करणे.
- वेळेची बचत: नागरिकांना सरकारी कार्यालयात न जाता घरबसल्या अर्ज करण्याची सुविधा देणे.
- अचूकता: आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून जमिनीची अचूक मोजणी करणे आणि वाद मिटवणे.
- भ्रष्टाचाराला आळा: मोजणीची फी थेट ऑनलाईन पद्धतीने जमा होत असल्याने शासकीय दराव्यतिरिक्त जादा पैसे देण्याची गरज उरत नाही.
ई-मोजणी प्रणालीचे नागरिकांना होणारे फायदे
पूर्वी मोजणीसाठी अर्ज केल्यानंतर तो मंजूर झाला की नाही, मोजणी कधी होणार, याची कोणतीही स्पष्ट माहिती मिळत नसे. परंतु आता ई-मोजणी प्रणालीमुळे अनेक फायदे मिळत आहेत:
- थेट ट्रॅकिंग सुविधा: अर्जदार आपल्या अर्जाची सद्यस्थिती (Application Status) ऑनलाईन तपासू शकतात.
- एसएमएस अलर्ट: अर्जाची मंजुरी, मोजणीची तारीख आणि भूकरमापकाचे (Surveyor) नाव नागरिकांना थेट मोबाईलवर एसएमएसद्वारे कळवले जाते.
- मोजणीचा प्रकार निवडण्याचे स्वातंत्र्य: नागरिकांना त्यांच्या गरजेनुसार साधी मोजणी, तातडीची मोजणी किंवा अतितातडीची मोजणी निवडता येते.
- कागदपत्रांची पडताळणी: डिजिटल ७/१२ आणि ८-अ चा वापर केल्यामुळे कागदपत्रांमधील चुकांचे प्रमाण अत्यंत कमी झाले आहे.
जमीन मोजणीसाठी आवश्यक असणारी महत्त्वाची कागदपत्रे
ऑनलाइन अर्ज भरण्यास सुरुवात करण्यापूर्वी तुमच्याकडे खालील कागदपत्रे डिजिटल स्वरूपात (PDF किंवा Image) तयार असणे आवश्यक आहे:
- ७/१२ उतारा (7/12 Extract): चालू महिन्यातील डिजिटल स्वाक्षरी असलेला ७/१२ उतारा.
- ८-अ उतारा (8-A Extract): जमिनीचा खाते उतारा.
- जमिनीचा नकाशा: आवश्यक असल्यास जुना नकाशा किंवा टीपण उतारा.
- अर्जदाराचे ओळखपत्र: आधार कार्ड, पॅन कार्ड किंवा मतदान कार्ड.
- सीमाधारकांची यादी: मोजणीच्या वेळी शेजारील शेतकऱ्यांना किंवा जमीनधारकांना नोटीस पाठवण्यासाठी त्यांची नावे आणि पत्ते.
जमीन मोजणीसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step ऑनलाईन प्रक्रिया)
महाराष्ट्रात जमिनीच्या मोजणीसाठी भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत ‘भूकर’ किंवा ई-मोजणी पोर्टलचा वापर केला जातो. ऑनलाइन अर्ज करण्याची सविस्तर प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे:
स्टेप १: अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या
सर्वप्रथम तुमच्या मोबाईल किंवा संगणकावर इंटरनेट ब्राउझर उघडा आणि भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत ई-मोजणी किंवा महाभूलेख पोर्टलला (mahabhulekh.maharashtra.gov.in किंवा emojni.maharashtra.gov.in) भेट द्या.
स्टेप २: नवीन युझर रजिस्ट्रेशन (User Registration)
जर तुम्ही या पोर्टलवर पहिल्यांदाच आले असाल, तर तुम्हाला ‘New User Registration’ वर क्लिक करावे लागेल. तिथे आपले नाव, मोबाईल नंबर, ईमेल आयडी आणि पत्ता भरून एक युझर आयडी आणि पासवर्ड तयार करा. जर आधीच खाते असेल, तर लॉग इन करा.
स्टेप ३: मोजणी अर्जाचा पर्याय निवडा
लॉग इन झाल्यानंतर मुख्य डॅशबोर्डवर तुम्हाला ‘Apply for Survey’ किंवा ‘ई-मोजणी अर्ज’ हा पर्याय दिसेल, त्यावर क्लिक करा.
स्टेप ४: जिल्ह्याची आणि तालुक्याची निवड करा
नवीन अर्ज उघडल्यानंतर, तुमच्या जमिनीचा तपशील भरावा लागेल. यामध्ये प्रामुख्याने:
- तुमचा जिल्हा (District)
- तालुका (Taluka)
- गाव (Village) निवडा.
स्टेप ५: गट नंबर किंवा सर्व्हे नंबर टाका
तुमच्या ७/१२ उताऱ्यावरील अचूक गट नंबर (Gat Number) किंवा सर्व्हे नंबर प्रविष्ट करा. त्यानंतर ‘Fetch Data’ किंवा ‘शोध’ बटणावर क्लिक करा. सिस्टीम आपोआप त्या गट नंबरमधील जमीन मालकांचे नाव स्क्रीनवर दाखवेल.
स्टेप ६: मोजणीचा प्रकार आणि कारण निवडा
तुम्हाला जमिनीची मोजणी का करायची आहे (उदा. बांधाचा वाद, हिस्सा मोजणी, पोटहिस्सा किंवा खरेदी-विक्री) ते कारण निवडा. तसेच मोजणीचा प्रकार निवडा:
- साधी मोजणी: ६ महिन्यांच्या आत मोजणी होते.
- तातडीची मोजणी: ३ महिन्यांच्या आत मोजणी होते.
- अतितातडीची मोजणी: २ महिन्यांच्या आत मोजणी होते.
- तातडीपेक्षा अतितातडी (Urgent): १५ ते ३० दिवसांत मोजणी केली जाते.
स्टेप ७: कागदपत्रे अपलोड करा
तुमचा चालू ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि ओळखपत्र स्कॅन करून पीडीएफ स्वरूपात अपलोड करा.
स्टेप ८: ऑनलाईन चलन किंवा फी पेमेंट करा
अर्ज पूर्ण भरून झाल्यानंतर स्क्रीनवर तुम्हाला मोजणीसाठी लागणारे शासकीय शुल्क (Fees) दाखवले जाईल. हे शुल्क तुम्ही नेट बँकिंग, डेबिट कार्ड, क्रेडिट कार्ड किंवा UPI द्वारे ऑनलाइन भरू शकता. पेमेंट यशस्वी झाल्यानंतर मिळणारी चलन पावती (Challan Receipt) आणि अर्ज डाऊनलोड करून सुरक्षित ठेवा.
- प्रमुख ठळक बाबी
- डिजिटल पारदर्शकता: कार्यालयात न जाता अर्ज करण्याची आणि प्रगती तपासण्याची सुविधा.
- वेळेचे नियोजन: मोजणीच्या प्रकारानुसार ठराविक कालावधीत भूकरमापक जमिनीवर हजर होतो.
- एसएमएसद्वारे माहिती: प्रत्येक टप्प्याची माहिती थेट अर्जदाराच्या मोबाईलवर प्राप्त होते.
- शासकीय फी भरणा: थेट सरकारी खात्यात ऑनलाईन फी जमा होत असल्याने फसवणुकीची शक्यता नाही.
- महत्त्वाची तक्ते
जमिनीच्या मोजणीचे प्रकार आणि लागणारा अंदाजे वेळ
| मोजणीचा प्रकार | मोजणीचा अंदाजे कालावधी | प्राधान्य क्रम |
| साधी मोजणी (Normal) | १८० दिवस (६ महिने) | कमी |
| तातडीची मोजणी (Urgent) | ९० दिवस (३ महिने) | मध्यम |
| अतितातडीची मोजणी (Express) | ६० दिवस (२ महिने) | उच्च |
| अति-अतितातडी मोजणी | १५ ते ३० दिवस | सर्वोच्च |
आवश्यक कागदपत्रांची चेकलिस्ट
| क्र. | कागदपत्राचे नाव | स्वरूप (Format) | अनिवार्य आहे का? |
| १ | डिजिटल स्वाक्षरीचा ७/१२ उतारा | होय | |
| २ | ८-अ खाते उतारा | होय | |
| ३ | अर्जदाराचे आधार कार्ड | PDF / Image | होय |
| ४ | शेजारील खातेदारांची यादी (नावे) | टेक्स्ट / फॉर्म | होय |
- FAQs
१. जमीन मोजणी ऑनलाइन करण्यासाठी किती फी लागते?
जमीन मोजणीची फी ही जमिनीच्या क्षेत्रावर (एकरामध्ये), गावाच्या प्रकारावर (ग्रामीण किंवा शहरी) आणि तुम्ही निवडलेल्या मोजणीच्या प्रकारावर (साधी, तातडीची किंवा अतितातडीची) अवलंबून असते. ऑनलाइन अर्ज करताना सिस्टीम आपोआप अचूक फीची गणना करून दाखवते.
२. ऑनलाईन अर्ज केल्यावर मोजणी कधी होते?
तुम्ही निवडलेल्या मोजणीच्या प्रकारानुसार वेळ ठरतो. जर तुम्ही ‘अतितातडी’ पर्याय निवडला असेल, तर साधारणपणे ३० ते ६० दिवसांच्या आत भूकरमापक मोजणीसाठी येतो. याची तारीख तुम्हाला एसएमएसद्वारे कळवली जाते.
३. मोजणीच्या वेळी शेजाऱ्यांचे असणे आवश्यक आहे का?
होय, जमिनीची मोजणी करताना शासकीय नियमांनुसार शेजारील बांधावरील शेतकऱ्यांना किंवा जमीनधारकांना भूमी अभिलेख कार्यालयाकडून अधिकृत नोटीस पाठवली जाते. मोजणीच्या वेळी वादाचे प्रसंग टाळण्यासाठी त्यांचे उपस्थित राहणे योग्य मानले जाते.
४. मोजणी झाल्यानंतर नकाशा कसा मिळतो?
मोजणीची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर भूकरमापक (Surveyor) मोजणीचा अधिकृत सरकारी नकाशा आणि अहवाल तयार करतो. हा नकाशा तुम्ही संबंधित भूमी अभिलेख कार्यालयातून किंवा ऑनलाइन पोर्टलवरून लॉगिन करून डाऊनलोड करू शकता.
५. ऑनलाइन भरलेली फी परत मिळते का?
एकदा ऑनलाइन अर्ज सादर करून फी भरल्यानंतर ती कोणत्याही परिस्थितीत परत (Refund) मिळत नाही. त्यामुळे अर्ज करताना सर्व माहिती काळजीपूर्वक भरावी.
- Conclusion
महाराष्ट्र शासनाची ई-मोजणी प्रणाली ही शेतकरी आणि सर्वसामान्य जमीनधारकांसाठी एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि दिलासादायक पाऊल ठरली आहे. जमीन मोजणीसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा, हे समजून घेतल्यास नागरिकांना दलालांच्या त्रासापासून मुक्ती मिळते आणि शासकीय दरामध्ये काम पूर्ण होते. डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यामुळे जमिनीच्या सीमेवरील वाद सामोपचाराने आणि कायदेशीर पुराव्यांसह मिटवण्यास मदत होत आहे. जर तुम्हालाही तुमच्या जमिनीची मोजणी करायची असेल, तर आजच वर दिलेल्या पद्धतीचा वापर करून घरबसल्या ऑनलाईन अर्ज करा.
- Call To Action
तुम्हाला जमिनीची मोजणी करताना काही अडचण येत आहे का? किंवा या प्रक्रियेशी संबंधित कोणताही प्रश्न असल्यास खाली कमेंट करून नक्की विचारा. ही महत्त्वाची आणि शेतकरी हिताची माहिती तुमच्या इतर शेतकरी मित्रांसोबत आणि व्हॉट्सॲप ग्रुपवर नक्की शेअर करा!
- Official Website
- भूमी अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन: mahabhulekh.maharashtra.gov.in
- Important Links
- ई-मोजणी पोर्टल लॉगिन: emojni.maharashtra.gov.in
- डिजिटल ७/१२ उतारा डाऊनलोड: digitalsatbara.mahabhumi.gov.in
महत्त्वाची नोंद: जमिनीची मोजणी फी, नियम आणि अर्जाच्या संकेतस्थळामध्ये शासन स्तरावर वेळोवेळी बदल होऊ शकतात. नागरिकांनी अंतिम अर्ज भरण्यापूर्वी भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट देऊन चालू नियमांची खात्री करून घ्यावी.
