राज्यात खरीप हंगामाची तयारी जोरात सुरू असताना अनेक भागांमध्ये युरियाच्या उपलब्धतेचा प्रश्न गंभीर बनत आहे. विशेषतः मराठवाडा आणि काही ग्रामीण भागांमध्ये शेतकऱ्यांना आवश्यकतेनुसार युरिया मिळत नसल्याच्या तक्रारी वाढत आहेत. केंद्र आणि राज्य सरकारकडून खतांचा पुरेसा साठा उपलब्ध असल्याचे सांगितले जात असले, तरी प्रत्यक्ष परिस्थिती वेगळी असल्याचे दिसून येत आहे.
Table of Contents
युरियाच्या तुटवड्यामागे इराण युद्धाचा संबंध काय ?
गेल्या काही महिन्यांपासून मध्यपूर्वेत निर्माण झालेल्या तणावामुळे जागतिक बाजारपेठेवर मोठा परिणाम झाला आहे. इराण आणि अमेरिकेमधील संघर्षामुळे कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर परिणाम झाला असून, त्याचा थेट परिणाम खत उद्योगावरही होत आहे.
युरिया उत्पादनासाठी लागणाऱ्या नैसर्गिक वायूच्या किमती वाढल्याने उत्पादन खर्च वाढला आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात युरियाचा पुरवठा आणि किंमती दोन्ही प्रभावित झाल्या आहेत.
आखाती देशांचे युरिया उत्पादनात मोठे योगदान
जागतिक स्तरावर युरिया निर्यातीमध्ये आखाती देशांचा मोठा वाटा आहे. त्यामध्ये—
- इराण
- कतार
- सौदी अरेबिया
हे देश प्रमुख निर्यातदार मानले जातात. भारतासह ब्राझील, ऑस्ट्रेलिया, अमेरिका, थायलंड, तुर्की आणि दक्षिण आफ्रिका यांसारखे देश मोठ्या प्रमाणावर युरियाची आयात करतात. त्यामुळे आखाती प्रदेशातील कोणतीही अस्थिरता जागतिक खत बाजारावर परिणाम करत असते.
महाराष्ट्रातील परिस्थिती का गंभीर बनत आहे ?
सध्या राज्यात खरीप हंगामासाठी शेतकरी पेरणीपूर्व तयारी करत आहेत. अशा वेळी युरियाची मागणी वाढली आहे. मात्र, पुरवठ्यातील अडचणींमुळे अनेक जिल्ह्यांमध्ये खतांच्या दुकानांवर शेतकऱ्यांच्या रांगा लागल्याचे चित्र दिसत आहे.
विशेषतः मराठवाड्यात युरियाचा तुटवडा अधिक तीव्र असल्याची माहिती लोकप्रतिनिधींनी कृषिमंत्र्यांच्या निदर्शनास आणून दिली आहे.
खतांच्या वाढत्या किमतींचा शेतीवर परिणाम
युरिया आणि इतर खतांच्या किमती वाढल्यामुळे शेतीचा खर्चही वाढत आहे. त्याचबरोबर डिझेल आणि इंधनाच्या दरांमधील वाढीमुळे उत्पादन खर्च आणखी वाढला आहे.
यामुळे शेतकऱ्यांसमोर पुढील समस्या निर्माण होऊ शकतात—
- खतांचा वापर कमी होण्याची शक्यता
- पिकांच्या उत्पादनात घट
- शेतीचा वाढता खर्च
- नफ्यात घट
- अन्नधान्याच्या किमती वाढण्याचा धोका
सरकारपुढे मोठे आव्हान
खरीप हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांना वेळेत आणि पुरेशा प्रमाणात युरिया उपलब्ध करून देणे हे सरकारसमोरचे मोठे आव्हान आहे. जर पुरवठा सुरळीत झाला नाही, तर त्याचा परिणाम केवळ शेतकऱ्यांवरच नव्हे तर देशाच्या अन्नसुरक्षेवर आणि महागाईवरही होऊ शकतो.
निष्कर्ष
मध्यपूर्वेतील भू-राजकीय तणावाचा परिणाम आता थेट भारतीय शेतीवर दिसून येत आहे. इराणमधील परिस्थितीमुळे जागतिक खत बाजारावर दबाव वाढला असून महाराष्ट्रात युरियाच्या उपलब्धतेचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. खरीप हंगामाच्या सुरुवातीलाच निर्माण झालेली ही परिस्थिती लक्षात घेता, शेतकऱ्यांना वेळेत खतांचा पुरवठा होणे अत्यंत आवश्यक ठरणार आहे.
