Table of Contents
तळेगाव कुस्ती दंगल : परंपरा, उत्साह आणि पैलवानांचा जल्लोष
पाडव्याच्या निमित्ताने बहिरोबा महाराज यात्रेत भव्य कुस्ती स्पर्धा
Talegaon Kusti : तळेगाव तालुका जामनेर, जिल्हा जळगाव या ठिकाणी दरवर्षी पाडव्याच्या निमित्ताने बहिरोबा महाराज मंदिरात मोठ्या उत्साहात यात्रा भरते. या यात्रेला हजारो भक्तांचा ओघ असतो. भक्तीभाव, परंपरा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, आणि धार्मिक विधी यामुळे यात्रेचं एक वेगळं वैशिष्ट्य आहे. परंतु गेल्या दोन वर्षांपासून या यात्रेला एक नवी ओळख मिळाली आहे ती म्हणजे भव्य कुस्ती दंगल.
ग्रामीण भागात कुस्ती हा खेळ म्हणजे फक्त खेळ नसून एक संस्कृती आहे, एक परंपरा आहे. पैलवानांचे घाम गाळणे, जमिनीवरची झुंज, जोडीदाराला हरवण्याचा उत्साह आणि गावकऱ्यांचा टाळ्यांचा गजर यामुळे कुस्तीला एक आगळंवेगळं महत्त्व आहे. तळेगावात भरवल्या जाणाऱ्या या कुस्ती स्पर्धेने आता पंचक्रोशीत वेगळाच ठसा उमटवला आहे.
कुस्ती दंगल – आयोजन आणि सहकार्य
ही कुस्ती दंगल केवळ एक खेळ नाही तर एक मोठं सामाजिक आयोजन आहे. गावातील प्रतिष्ठित मंडळी आणि समस्त गावकरी मिळून या दंगलीचं नियोजन करतात. या आयोजनाचे उदघाटन मा. मंत्री. गिरीशभाऊ महाजन यांनी केले.
या आयोजनात प्रमुख भूमिका बजावणाऱ्यांमध्ये
- दत्तू दादा
- सुरेश भाऊ कोळी
- कैलास कोळी ( वनरक्षक )
- शेषराव पवार
- शंभु राजपूत
- रवींद्र पाटील
- किरण कोळी
- गुलबा कोळी
- विकास मिस्तरी
- इमरान शेख
- रईस पठाण
- अपसर पठाण
- सलमान शेख
यांच्यासह तळेगाव-शेळगाव समस्त गावकरी मंडळी मोठं योगदान देतात. गावातील एकोप्याचं हे उत्तम उदाहरण असल्याचं प्रत्येक जण मान्य करतो.
पैलवानांचा सहभाग
या भव्य दंगलीत केवळ तळेगावच नव्हे तर पंचक्रोशीतील अनेक गावे, शेजारच्या तालुक्यातील पैलवान सहभागी होतात. परंपरेनुसार पैलवानांना खास निमंत्रण पाठवलं जातं.
कुस्तीच्या मैदानात उतरताना पैलवानांचं दिमाखदार स्वागत केलं जातं. नगारे, ताशे आणि ढोल-ताशांच्या गजरात पैलवान मैदानात उतरतात तेव्हा संपूर्ण परिसरात उत्साहाचे वातावरण पसरते.
दंगलची शोभा – कॉमेंट्री
कुस्ती दंगल म्हणजे फक्त पैलवानांची झुंज नव्हे, तर प्रेक्षकांना माहिती आणि मनोरंजन मिळणंही महत्त्वाचं आहे. यासाठी दंगलची कॉमेंट्री ही अत्यंत महत्त्वाची असते.
तळेगाव कुस्ती दंगलची जबाबदारी गोविंदा कोळी, दीपक कोळी अत्यंत उत्कृष्टपणे पार पाडतात. त्यांची शैली, माहितीपूर्ण सादरीकरण आणि जोशपूर्ण आवाजामुळे मैदानातील प्रत्येक झुंज अधिक रंजक बनते.
पैलवानांचा जल्लोष आणि प्रेक्षकांचा उत्साह
जमिनीवर पैलवान झुंजत असताना हजारो लोकांची गर्दी मैदानाभोवती जमलेली असते. प्रत्येक झुंजीला टाळ्यांचा कडकडाट, शिट्ट्या आणि घोषणांनी दंगल रंगतदार होते.
पैलवानांना प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रेक्षकांकडून शाबासकी मिळते. काही वेळा तर पैलवानांच्या नावावर घोषणाही दिल्या जातात. अशा वातावरणात खेळणाऱ्या पैलवानांमध्ये एक वेगळाच जोश दिसून येतो.
दंगलचं महत्त्व
तळेगाव कुस्ती दंगल ही केवळ एक स्पर्धा नसून
- परंपरेचं जतन
- सामाजिक एकोपा
- पुढच्या पिढीला प्रेरणा
- खेळाडू घडविण्याचं व्यासपीठ
असं सर्व काही आहे. ग्रामीण भागातले पैलवान आपली कला दाखवू शकतात, त्यांना पुढे जाण्याची संधी मिळते. त्याचबरोबर तरुणाईमध्ये शारीरिक तंदुरुस्तीबद्दल जागरूकता निर्माण होते.
गावाचा उत्सव
पाडव्याच्या दिवशी यात्रा आणि कुस्ती दंगल यामुळे तळेगाव गावाचा उत्सव रंगतो. बाहेरगावाहून आलेले लोक, गावकरी, महिलावर्ग, मुलं-मुली या सगळ्यांच्या सहभागामुळे संपूर्ण परिसरात जत्रेचं वातावरण तयार होतं.
कुस्ती दंगल ही केवळ पुरुषांची मक्तेदारी राहिलेली नाही तर महिलाही आवर्जून उपस्थित राहतात. अनेक वेळा लहान मुलं आणि तरुणदेखील पैलवान होण्याची इच्छा व्यक्त करतात.
पुढील वाटचाल
तळेगावातील ही कुस्ती दंगल आता दरवर्षीच्या पाडव्याचं वैशिष्ट्य बनली आहे. भविष्यात ही दंगल आणखी मोठ्या प्रमाणात आयोजित करण्याचा विचार आयोजक करत आहेत. अधिक पैलवानांना निमंत्रण, मोठं मैदान, प्रेक्षकांसाठी उत्तम सुविधा आणि आकर्षक पारितोषिकं या सगळ्यामुळे तळेगाव कुस्ती दंगल राज्यभर प्रसिद्ध होऊ शकते.
निष्कर्ष
तळेगाव कुस्ती दंगल ही केवळ एक खेळ स्पर्धा नाही तर परंपरा, एकोप्याचं प्रतीक आणि गावकऱ्यांचा उत्सव आहे. प्रत्येक वर्षी पाडव्याच्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या या दंगलीतून तळेगावने ग्रामीण भागातील कुस्ती परंपरेला नवा उन्मेष दिला आहे.
आगामी काळात ही दंगल जामनेरच नव्हे तर जळगाव जिल्ह्यातील एक मानाचा कार्यक्रम ठरेल यात शंका नाही. पैलवानांचा घाम, प्रेक्षकांचा उत्साह आणि गावकऱ्यांचं सहकार्य यामुळे तळेगाव कुस्ती दंगल ग्रामीण क्रीडा संस्कृतीत आपलं वेगळं स्थान निर्माण करत आहे.
✍️ लेखक – [उमेश गोरे]
